Nederlandse tradities centraal in een nieuwe reeks

Hoewel er vaak gezegd wordt dat veel verloren gaat, zijn er wellicht nog nooit zoveel Nederlandse tradities geweest als nu. De waaier van typisch Nederlandse cultuurverschijnselen is heel breed. Sinterklaas is volgens recent onderzoek de populairste traditie, suikerfeest staat op 14 en zelfs het Acht Uurjournaal kijken haalt het in het overzicht van de belangrijkste Nederlandse tradities. Tradities zitten in de kleine dingen van het menselijk samenleven. Het zit in alledaagse culturele uitingen, rituelen en in sociale praktijken. Tradities zijn de culturele bagage die je van huis uit hebt meegekregen.

Die enorme rijkdom van Nederlandse tradities en trends staat centraal in het Alledaagse leven. Tradities & trends in Nederland. In maar liefst 35 delen biedt de verzamelreeks van Waanders Uitgevers een actueel en toegankelijk geschreven overzicht van de Nederlandse cultuur van alledag. Wie wil weten waarom wij de dingen doen zoals we doen, vindt de antwoorden terug in deze reeks. Elk deel gaat in op één bepaald thema. Zo komen bijvoorbeeld eten en drinken aan bod, maar ook vakantie, carnaval, wonen, trouwen, geboorte, knutselen en kermis.

het Alledaagse leven is een reeks die je niet kunt missen als je wilt begrijpen hoe de Nederlandse samenleving in elkaar steekt.

Meer lezen over de reeks, over de 35 delen of over de auteurs en redactieleden? Neem een kijkje op www.hetalledaagseleven.nl.

Om het jaar van de Tradities extra luister bij te zetten is in samenwerking met uitgeverij Celadon het project Een Koekje en een Boekje ontwikkeld. In het kader van deze actie zal gedurende het Jaar van de Tradities in een aantal plaatsen en op verschillende momenten een cadeautje worden uitgereikt aan nieuwe Nederlanders. Een cadeautje dat bestaat uit een klein handzaam gidsje over Nederland en zijn tradities samen met een zakje koekjes.

Het sluit aan bij de gedachte dat inburgering een proces is dat zich op natuurlijke wijze af moet spelen tussen nieuwe en oude Nederlanders. Zo is ook het altijd gegaan bij Nederlanders onderling. Wie verhuisd was, kreeg als eerste stap op weg naar gewenning in de nieuwe buurt, al na een paar dagen de nieuwe buren op de koffie. En bij de koffie werd het onvermijdelijke koekje geserveerd, één van de meest Nederlandse aller tradities, zoals Prinses Maxima ooit terecht opmerkte.

Waar mogelijk zal voor plaatselijke traditionele koekjes worden gekozen, zoals bijvoorbeeld Arnhemse Meisjes en Zwolse Blauwvingers. Het begeleidende boekje is in alle gevallen hetzelfde. Het is de GildeGids Nederland, waarin na een beknopte historische inleiding ruime aandacht wordt besteed aan de belangrijkste tradities die ons land kent. Hierbij diende de door het Nederlands Centrum voor Volkscultuur gepubliceerde top 100 van Nederlandse tradities als uitgangspunt.

Een Koekje en een Boekje wordt gefinancierd met behulp van de locale overheden, indien nodig gesteund door het bedrijfsleven. De eerste uitreiking zal plaatsvinden op de nationale naturalisatiedag op 15 december, voorlopig in vier verschillende steden. Ontvangers krijgen dan bovendien een december gedicht van de hand van Dichter des Vaderlands, Driek van Wissen.

Voor meer informatie over dit project kunt u contact opnemen met het Nederlands Centrum voor Volkscultuur of met uitgeverij Celadon, celadon@planet.nl.

Beste mijnheer/mevrouw,

Ik heb mijn spreekbeurt over Tradities gehouden. Ik wilde jullie bedanken voor de spullen die jullie gestuurd hebben. Mijn spreekbeurt ging goed. Ze vonden het vooral leuk dat ik verkleed was en de traktatie aan het einde beviel ook goed (drop, kaas met vlaggetjes, pepernoten, beschuit met muisjes, sinterklaasreepjes).
Nogmaals bedankt, en groetjes,
Rick Klaasse Bos

Wintercircus Apeldoorn, met als speekstalmeester Wim Zomer, heeft ter gelegenheid van het Jaar van de Tradities een oud gebruik van stal gehaald: de folklore in het circus. In de 19e eeuw heel gewoon, maar nu verrassend nieuw. Dansensemble Phoenix laat zien dat circus en folklore ook in onze tijd bij elkaar passen.

Wintercircus Apeldoorn heeft in de maand december tot en met 2 januari dagelijks voorstellingen. Meer informatie: www.wim-zomer.nl.

Museum 'Kijk-Je Kerk-Kunst, gevestigd in de crypte van de St. Martinuskerk in Gennep, houdt jaarlijks wisselexposities. In het kader van het Jaar van de Tradities wordt er in 2009 een permanente expositie ingericht die in het teken staat van de tradities in Gennep en dan vooral de tradities die in het teken staan van het kerkelijk leven in Gennep.

Het museum is dit jaar, speciaal voor het Jaar van de Tradities, in december ook geopend op elke zondagmiddag van 14.00 tot 17.00 uur.

De Stichting Het Kunkels Orgel heeft het boek Daar is de orgelman uitgebracht. De schrijver Cor Carmino (1931) was als kind reeds geboeid door het draaiorgel. In dit boek vertelt Carmino zijn jeugdherinneringen, uit een tijd waarin draaiorgels het straatbeeld bepaalden. In het boek staat alles over orgelmannen en -vrouwen, orgelbouwers, draaiers, mansers, bruggentrekkers en muzieknoteurs.

Het boek is een belangrijk document van volkscultuur en is in beperkte oplage uitgebracht. Het is te koop bij het Draaiorgelmuseum (www.draaiorgelmuseum.nl). 

De Veluwse Midwienterhoornbloazers houden de traditie van het blazen in de midwinterperiode levend. Ze blazen de midwinterhoorn alleen tussen de eerste adventszondag tot en met Driekoningen, omdat ze geloven dat het blazen is ontstaan in de vroege tijd toen mensen met het blazen op de midwinterhoorns het donker probeerden te verdrijven. De Veluwse Midwienterhoornbloazers blazen dan ook 'de olde rôep'. Op 6 januari, Driekoningen, is het afblazen bij de Renderklippen in de buurt van de Schaapskooi in Epe/Heerde.

Meer informatie: www.midwinterhoornblazer.nl

In de tentoonstelling Dit dorp ik weet nog hoe het was geeft het Limburgs museum een beeld van de veranderingen op het Limburgse platteland in de afgelopen honderd jaar.

De tentoonstelling vertelt vooral de verhalen en emoties van mensen bij de verandering van hun dorp. Deze veranderingen laten zich betekenisvol illustreren aan een aantal dorpsplekken, zoals de kroeg, het plein, de kerk, de winkel, de schuur en de kas. Met monitoren op ooghoogte staat de bezoeker oog in oog met twaalf dorpsbewoners die hun verhaal vertellen. Verder is veel oud film materiaal gebruikt om de geschiedenis van het leven in beeld te brengen.

De tentoonstelling is geen nostalgische reis naar grootmoederstijd, maar een reconstructie van de metamorfose die de dorpen in Midden- en Noord-Limburg hebben doorgemaakt. Zo is er aandacht voor de grote invloed van de kerk op het dagelijks leven. Je moest als kind in de zomervakantie naar de kerk om je kaart te laten knippen om later naar de filmvertoning te mogen, georganiseerd door de pastoor.

De tentoonstelling is tot en met 22 maart te zien in het Limburgs Museum, Keulsepoort 5, Venlo ( www.limburgsmuseum.nl )

Aan het begin van het Jaar van de Tradities verschijnt de imposante box ‘Onder de Groene Linde’: 9 cd’s, 1 dvd en een uitgebreid boek (ruim 400 pagina's) met 163 traditionele Nederlandse liederen uit de gelijknamige collectie van Ate Doornbosch.

‘Onder de Groene Linde’ was een radioprogramma dat tussen 1957 en 1993 werd uitgezonden en een grote schare luisteraars kende. Doornbosch zocht vooral liederen die onder weinig ontwikkelde mensen zo rond 1900 gezongen werden. Vóór de komst van de radio werd er immers door de mensen zelf gezongen: tijdens het werk op het land of in de venen, onder het bessen plukken, garnalen pellen, erwten uitzoeken, tijdens huishoudelijk werk, maar ook op feesten of voor de gezelligheid tijdens lange winteravonden. Deze traditie is inmiddels al voor velen een onbekend fenomeen geworden.

Hoog tijd dus voor deze unieke uitgave, die een mooi beeld geeft van het dagelijks leven aan het begin van de twintigste eeuw. Het is een lang gekoesterde wens van platenmaatschappij Music & Words, die dit project samen met het Meertens Instituut heeft opgezet.

Music & Words
Postbus 1921
1200 BX Hilversum
www.musicwords.nl

Museum Ons’ Lieve Heer op Solder, gelegen in de Amsterdamse binnenstad, presenteert tot en met 7 december een bijzondere, muzikale Sint Nicolaas expositie met de titel Klanken rond Sint Nicolaas.

Bij de tentoonstelling is ook een bundel verschenen. In het boek en de tentoonstelling komen onder meer legendeliederen, volksliederen en kinderliederen aan bod.

De inrichting van de tentoonstelling heeft veel te danken aan de bruiklenen uit de collectie van verzamelaar Wim Theunissen die al zo’n 25 jaar Sinterklaas-objecten verzamelt.

De tentoonstelling is tot en met 7 december te zien in Museum Ons’ Lieve Heer op Solder, Oudezijds Voorburgwal 40, Amsterdam (www.opsolder.nl)

H. van Benthem, Sinterklaasliederen en melodieën van alle bekende, traditionele Sinterklaasliederen (Zoetermeer 2008)

In Venlo staat het Pakhuis van Sinterklaas. In het Limburgs Museum staan metershoge rekken die gevuld zijn met museumvoorwerpen die met Sinterklaas te maken hebben. Er is oud speelgoed dat de Goedheiligman over heeft gehouden van de lange jaren dat hij aan kinderen speelgoed gaf. Maar er is ook nieuw speelgoed, zodat de kinderen het verschil kunnen zien. In het Pakhuis van Sinterklaas zijn altijd Zwarte Pieten aanwezig om tekeningen, verlanglijstjes en brieven in ontvangst te nemen.

Limburgs Museum, Keulsepoort 5, Venlo (www.hetpakhuisvansinterklaas.nl)

Op 19 november organiseert de Stichting Vrienden van Sinterklaas (SVVS) in samenwerking met vele andere Sinten, Pieten en sinterklaasorganisaties in het land, een intocht van Sinterklaas in de miniatuurstad Madurodam in Den Haag. Sinterklaas en zijn gevolg zijn er als miniatuur aanwezig, maar natuurlijk komt Sinterklaas ook in levende lijve een kijkje nemen. Daar zijn natuurlijk vele Zwarte Pieten bij aanwezig die de Sint die dag zullen vergezellen.

Deze intocht wordt door de SVVS georganiseerd als eigen startsein van het Jaar van de Tradities 2009, waar de SVVS aan deelneemt. De intocht is tevens een eerbetoon aan de in juni j.l. overleden Nijmeegse Sint Ed Heister. Het was Ed die met het idee kwam om in het kader van het Jaar van de Tradities een intocht in Madurodam te organiseren. Het belooft een prachtig kinderfeest te worden.

www.vriendenvansint.nl

De komende maanden staat Museum Willem van Haren stil bij de winterfeesten in kleurrijk Heerenveen. De winterfeesten bepalen de familiesfeer in deze donkere dagen. Dankzij onze multiculturele samenleving zijn wij vele vieringen rijker geworden. Tegen de achtergrond van de vertrouwde feesten in de christelijke traditie als Sint Maarten, Sinterklaas, Kerst, Oud en Nieuw, Driekoningen en Carnaval wordt het accent gelegd op de betekenis en inhoud van kleurrijke feesten als het Suikerfeest, Divali, Offerfeest, Chanouka, Russische Kerst en Chinees Nieuwjaar.

Winterfeesten in kleurrijk Heerenveen is te zien in Museum Willem van Haren, De Heerenveense school, Minckelersstraat 1, Heerenveen (www.willemvanharen.nl)

In de 19e eeuw rouwde men uitbundig. Men kende drie gradaties: zware rouw, middelzware rouw en lichte rouw. In elk huis was er kleding, sieraden en huisraad voor de perioden dat men in de rouw was. Sieraden die in de rouwtijd gedragen werden, waren de haarsieraden. Op een kunstige manier werd met het haar van de overledene een schilderijtje gemaakt.

De tentoonstelling Vergeet mij niet is tot en met 5 april 2009 te zien in Museum Simon van Gijn - een museum aan huis, Nieuwe Haven 29-30 in Dordrecht (www.simonvangijn.nl). 

Archeologen hebben op veel plaatsen in Almere archeologisch onderzoek gedaan naar de steentijd. In het tracé van de A27 bij de Hoge Vaart groeven archeologen in de jaren negentig bewoningsresten op van mensen die hier in de steentijd leefden, zo’n 6000 jaar geleden. Deze plek had een bijzondere betekenis voor de steentijdbewoners. Dat blijkt uit de resten van rituelen die hier zijn gevonden.

Aan de oever van de rivier aan de oostkant van de vaart vonden archeologen drie oerosschedels. Oerossen waren grote runderen met indrukwekkende horens. Vlakbij lagen zware eikenhouten palen. Het waren een soort totempalen, die ooit bekroond waren met oeroskoppen. Met die totempalen communiceerden de steentijdbewoners met de geesten. Ze moeten bovendien behoorlijk afschrikwekkend zijn geweest. Wanneer de mensen er niet waren, was hun gebied meteen gemarkeerd en beschermd tegen indringers.

De tentoonstelling Rituelen in de polder is tot en met 21 december te bezoeken in het Kunstencentrum De Kunstlinie, Esplanade 12, Almere (www.almere.nl/archeologie)

Het beeld van Maria van Hoorn kon door een inzamelingsactie aangekocht worden door het Westfries Museum en is nu weer terug in Hoorn. Het beeld Maria in sole is een bijzonder beeld van de moeder van God. Ze stelt de vrouw uit de Openbaring 12: vers 1 voor. Daarom is ze afgebeeld met de zon en de maan.

De tentoonstelling Mariaverering in Noord-Holland is tot en met 11 januari 2009 te bezoeken in het Westfries Museum, Rode Steen 1, 1621 CV Hoorn (www.wfm.nl)

Mensen worden verliefd op elkaar ondanks de oorlog. Maar door de oorlog moest men wel meer doorzettingsvermogen hebben en een grote dosis geluk om de liefde vol te houden.Vaak gaat het om schrijnende verhalen. Het gaat over verliefd zijn op iemand die de oorlog niet overleeft, liefde in concentratiekampen of over een vrouw die verliefd wordt op een Duitse soldaat en met de vinger wordt nagewezen.

Liefde in oorlogstijd is tot en met 30 september te bezoeken in het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945, Wylerbaan 4 in Groesbeek (www.nationaalbevrijdingsmuseum.nl)  

Wat doen tradities en rituelen in de muziek? In verschillende landen en tijden? Eén ding hebben ze gemeen:  de kracht zit ’m in de herhaling!

REPEATS bouwt voort op Zimbello-tradities: Nelleke ter Berg (gitaar/theorbe),  Brechtje Roos (blokfluiten) en Martine Sikkenk (mandoline) maken combinaties van oude en nieuwe muziek, te genieten met oor én oog. Opnieuw werkt het trio samen met professionals uit de wereld van theater en vormgeving. Muziek: onder andere nieuw werk van Ig Henneman en Uras Durmus in combinatie met werk van Machaut en Couperin. Première in samenwerking met het Museum Prinsenhof in Delft op 2 november 2008.

Kijk en luister ook op www.zimbello.nl en laat ons vooral uw ideeën horen.
Contact:  070-3833277 en info@zimbello.nl

RASA, het Utrechtse wereldculturencentrum, presenteert deze winter een veelheid aan muziek uit zowel Nederlands als internationaal perspectief. Op een festival met de benaming Palimpsest-2 staat de muziek van de voormalige Nederlandse koloniën centraal. Naast muziek uit Suriname, de Antillen en Indonesië is er ook aandacht voor Zuid-Afrikaanse muziek. Ook aan bod komen nederfolk, post-folk en Gregoriaanse gezangen uit oude Utrechtse handschriften. Het festival vindt plaats van 4 tot en met 7 december.

RASA – Wereldculturencentrum
Pauwstraat 13 a
Utrecht
www.rasa.nl

Van alle almanakken heeft de Deventer Almanak de langste geschiedenis. Dit blijkt wel uit het bijzondere overlevingsverhaal: de oudste Nederlandse almanak is gevonden op Nova Zembla, waar Willem Barentsz in 1596 strandde tijdens een expeditie naar Indië. Bijna drie eeuwen daarna werd op die plek een almanak gevonden. Dit bleek de Deventer Almanak te zijn, die een enerverende zeereis en een eeuwenlang verblijf op het barre Nova Zembla had overleefd.

Dat de oudste almanak uit Deventer komt, is nog niet zo gek: deze stad was aan het eind van de vijftiende eeuw één van de belangrijkste drukkerscentra van Nederland. Deventer is nog steeds een belangrijk grafisch centrum, met vele drukkerijen, bibliotheken, boekhandels en een jaarlijkse grote boekenmarkt.

Verschillende drukkersfamilies hebben opeenvolgend de Deventer Almanak uitgebracht, tot 1982, toen de Deventer Almanak als titeluitgave werd stopgezet. Ter gelegenheid van het Jaar van de Tradities heeft uitgeverij Gherre de draad weer opgepakt en de almanak nieuw leven ingeblazen.

www.gherre.nl