Sinterklaas is één van de populairste Nederlandse tradities. Het beeld dat we van deze middeleeuwse heilige en zijn knecht hebben, komt voor een deel uit negentiende-eeuwse prentenboeken. Van oorsprong is Sinterklaas een straatfeest, maar het ontwikkelde zich tot een gebeurtenis in  huiselijke kring. Nu vieren we het weer voor een groot deel buitenshuis.

Wie is toch deze heilige? Wat heeft Sinterklaas te maken met het vinden van een partner? Hoe kon deze uit Turkije afkomstige beschermheilige van kinderen en zeevarenden uitgroeien tot een icoon van Nederlandse identiteit? En hoe komt het dat er zelfs op 5 december sprake is van regionale verschillen?

Deel 2 van het Alledaagse leven gaat over de geschiedenis van Sinterklaas.

Stamppot boerenkool met rookworst en jus-in-een-kuiltje is een klassieker in de Nederlandse keuken. Voor wie weinig tijd heeft, zijn in de supermarkt behalve gesneden boerenkool ook kant-en-klare puree te koop, zodat de maaltijd in een handomdraai op tafel staat. Nederlanders kennen gemiddeld vier soorten stamppot. Ook andere culinaire ‘klassiekers’ komen in dit deel aan bod, zoals couscous met appelmoes en pasta. Het gaat over het huishoudonderwijs –waar je leerde het eten tot moes te koken – over sociale verschillen in de keuken en over historisch gegroeide culinaire tradities.

Deel 3 van het Alledaagse leven gaat over de geschiedenis van onze culinaire tradities.

Het was afzien voor de pelgrims naar Santiago de Compostella, eigenlijk één van de eerste toeristen. Gespeend van enig comfort gingen zij op weg om letterlijk en figuurlijk te recreëren. Hoe anders is de situatie voor de overwinteraars aan de Spaanse kusten. Op vakantie in hun eigen appartement, voorzien van alle luxe, brengen zij de winter door met zon, zee en strand. Hoe zag het vroege toerisme eruit? Waarom kamperen Nederlanders zo graag, in een (sta)caravan of vouwwagen en aan de rand van de natuur (het liefst in de nabijheid van veel landgenoten)? En hoe zit het ook weer met de aardappels in de kofferbak?

Deel 4 van het Alledaagse leven gaat over de geschiedenis van onze vakantie.

In 1987 opende het eerste Nederlandse hospice, het bijna-thuis huis in Nieuwkoop, zijn deuren. Het tekent de veranderende omgang met de dood. Van een onlosmakelijk onderdeel van het dagelijks leven, waarbij de omgeving de plicht had om tot aan het graf behulpzaam te zijn, is de dood ‘uitbesteed’ aan professionals. Rouw heeft bovendien een persoonlijk tintje gekregen: oude rituelen zijn niet meer vanzelfsprekend. Niemand kijkt nog op van een begrafenis met champagne en muziek. Hoe zijn Nederlandse rouwrituelen ontstaan? Welke veranderingen treden er op? En waarom ontstonden de coöperatieve uitvaartondernemingen?

Deel 5 van het Alledaagse leven gaat over funuraire cultuur.

Het Amsterdams, het Urks, het Kerkraads en het kinderen-voor-kinderen-Nederlands; de alledaagse taalrijkdom laat zien hoe dynamisch het Nederlands is. Veel mensen zouden anders willen, maar taal verandert voortdurend. Het is taalpuristen een doorn in het oog als mensen ‘hun hebben gelijk’ zeggen. Maar het is vermoedelijk een kwestie van tijd tot ook zo’n constructie als algemeen aanvaard Nederlands wordt beschouwd. Wat is eigenlijk ‘korterlands’? Waarom is het belangrijk om dialect te kunnen spreken? En wie zijn er ‘franwoordelijk’ voor de Nederlandse taal?

Deel 6 van het Alledaagse leven gaat over taal en taalgebruik.

In 2007 ontstond deining onder de Noord-Brabantse carnavalsverengingen. Een uitgever had verzuimd om op de atlas van carnavalsnamen hun plaatsnaam op te nemen. Carnaval is een goed voorbeeld van een traditie die pas recent opgekomen is. Tot in de twintigste eeuw was bijvoorbeeld de katholieke kerk helemaal niet gecharmeerd van het feest. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd in het Zuiden de ene na de andere carnavalsvereniging opgericht. Niet alleen om het feest te organiseren, maar vooral ook om het in goede banen te leiden. Zijn er eigenlijk verschillen tussen het carnaval in Noord-Brabant en Limburg? En waarom speelt het feest zo’n belangrijke rol in de regionale identiteit?

Deel 7 van het Alledaagse leven gaat over de geschiedenis van het carnaval.

Tegenwoordig kun je kiezen of je kinderen wilt. Als je ze niet kunt krijgen, staat de medisch specialist klaar om te helpen. Enkele decennia geleden was kinderen krijgen het ideaal en wie geen kinderen had was zielig. Als de moeder in ‘blijde verwachting’ was, hoorden broertjes en zusjes dat de ooievaar een cadeautje kwam brengen. Tot in de achttiende eeuw was dat wel anders: iedereen leefde in één ruimte, zodat kinderen getuige waren van het intieme leven van de ouders. Welke tradities horen er bij de Nederlandse kraamkamer? Wat zijn bakerpraatjes en waarom deden de ouders de ‘kikkerproef’? En hoe kon het ongehuwd moederschap tot een algemeen geaccepteerd verschijnsel worden?

Deel 8 van het Alledaagse leven gaat over de tradities en rituelen rondom geboorte.

De zitkuil, schrootjes op de muur, bruine muren en een oranje keuken; zulke aankleding van het dagelijks leven is typisch voor de jaren zeventig. Als er iets aan mode en trends onderhevig is, dan zeker onze woning. Maar bepaalde patronen kun je wel aanwijzen. Zo werd de indeling van het huis steeds functioneler en comfortabeler: koken en slapen deed je voortaan in een aparte ruimte, de beerput maakte plaats voor een wc aangesloten op het riool en er kwam voldoende kastruimte. Dat was wennen: een enkeling bewaarde begin twintigste eeuw de voedselvoorraad nog steeds in het kolenhok. Hoe wonen de Nederlanders? Hoe is de indeling van het huis tot stand gekomen en waarom?

Deel 9 van het Alledaagse leven gaat over de Nederlandse wooncultuur.

De vuurwerkramp in Enschede ligt nog vers in het geheugen. Een opeenstapeling van gebeurtenissen leidde tot ontploffingen, waarna een hele wijk afbrandde. Ook in 1750 en 1862 troffen grote rampen de stad. In 1750 lag bijna een kwart van de stad in as. In 1862 resulteerde een brand in een achterhuis, aangewakkerd door een stevige winde en gevoed door een kurkdroge stad, in een ramp die 85 procent van de bewoners dakloos maakte. Met enige regelmaat wordt Nederland getroffen door rampen en plagen van formaat: vliegtuigongelukken, watersnoden, uitbraken en dierziektes. Hoe gaan Nederlanders om met grote tegenslagen?

Deel 10 van het Alledaagse leven gaat over de geschiedenis van onze tegenslagen.

In 1963 arriveerden in Tilburg de eerste elf gastarbeiders. Eigenlijk zouden het er twaalf zijn, maar onderweg stapte één van hen even uit voor een plas en miste de trein. Na hen volgden velen, eerst uit de landen rondom de Middellandse Zee, later van steeds verder weg. Ook vluchtelingen kwamen naar hier. Omgekeerd vertrokken in de jaren na de Tweede Wereldoorlog veel Nederlanders naar elders om een bestaan op te bouwen. In Australië en Nieuw Zeeland ontstonden zelfs Nederlandse gemeenschappen, die inburgerden én de sfeer van thuis vasthielden. Wat bewoog al deze migranten? En welke tradities namen zij mee naar hun nieuwe thuisland?

Deel 11 van het Alledaagse leven gaat over de geschiedenis van migratie en immigratie.

Het is Koninginnedag. Voor de deur van een Amsterdams café zit ‘koningin Beatrix’, in het dagelijks leven de uitbater van het etablissement. Maar op deze dag mag iedereen die dat wil met ‘haar’ op de foto, in ruil voor een gift in de collectebus. En wat te denken van de bonte stoet die Bern veroverde tijdens EK van 2008. Volwassen mannen gekleed als oranje ‘Frau Antje’ maakten de stad onveilig. Echtparen gekleed als Hollandse leeuwen liepen door de stad, alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Wat betekent ‘oranje’ eigenlijk voor Nederland, en hoe kon de kleur zo populair worden?

Deel 12 van het Alledaagse leven gaat over de geschiedenis van onze koninginnedagviering.

Herdenken van het verleden is een onlosmakelijk deel van het dagelijks leven. Op 4 mei staan we letterlijk stil bij de oorlogsslachtoffers. Andere officiële herdenkingen kunnen een stuk tumultueuzer verlopen, zoals de onthulling van het slavernijmonument in Amsterdam in 2002 liet zien. Maar herdenken gebeurt ook in stilte, buiten officiële paden. In heel Nederland staan ze langs de kant van de weg: de oogluikend toegelaten bermmonumentjes voor verkeersdoden. Sommige heel nadrukkelijk, met veel bloemen en een foto, soms onopvallend, met niet meer dan een kei aangegeven. Hoe worden gebeurtenissen uit het verleden in het alledaagse leven verder nog herdacht?

Deel 13 van het Alledaagse leven gaat over hoe Nederlanders herdenken.

Per jaar worden er in Nederland ongeveer 73.000 huwelijken gesloten. Huwelijken tussen mannen en vrouwen, maar ook tussen mannen en vrouwen onderling.

Aanvankelijk waren ringen geen belangrijk onderdeel van de huwelijksplechtigheid. Voor de negentiende eeuw kregen alleen vrouwen een ring. De ring gold als trouwbelofte van de man aan de vrouw en als appeltje voor de dorst als hem iets zou overkomen. Na het huwelijk werd de ring niet gedragen in het dagelijks leven. Pas aan het einde van de negentiende eeuw wordt het gebruikelijk dat zowel de man als de vrouw een ring dragen. Het dragen van een ring werd het symbool van het getrouwd zijn en bij elkaar horen.

Tegenwoordig is het helemaal ín om in het wit te trouwen. Zelfs mensen die lang hebben samen gewoond en vrouwen die voor de tweede keer trouwen, dragen een witte jurk. Een witte trouwjurk was lang voor alleen de hele rijke bruiden weggelegd. Gewone vrouwen trouwden in een mooie donkere jurk. Deze jurk had naden die konden worden uitgelegd. Zo werd de trouwjurk nog lang bij alle plechtigheden gedragen. In de loop van de twintigste eeuw wordt het gebruikelijk dat de bruid in het wit gaat. Wit staat dan voor reinheid en onschuld, en natuurlijk voor een nieuw begin.

Bij een huwelijk hoort een witte, marsepeinen bruidstaart met een aantal etages. Recepten van bruidstaarten voor banketbakkers duiken voor het eerst op in de jaren twintig van de vorige eeuw. Bruidstaarten met meer etages zijn van Engelse oorsprong en worden voor het eerst vervaardigd bij koninklijke bruiloften in de tweede helft van de negentiende eeuw. In Nederland kregen koningin Wilhelmina en prinses Juliana bij hun huwelijk een Engelse taart met meerdere etages. Het samen aansnijden van de bruidstaart is de eerste gezamenlijke daad van het kersverse echtpaar.

Deel 14 van het Alledaagse leven gaat over de tradities en rituelen bij partnerkeuze en trouwen.

Elk jaar wordt er tussen botsauto’s op de Utrechtse Piekenkermis een mis opgedragen. Het mag in deze tijd heel vreemd lijken, maar de link tussen kermis en kerk is gemakkelijk te maken. De kermis is ontstaan als kerkmis, om de inwijding van een kerk luister bij te zetten. Voor veel mensen was de kermis, vaak gekoppeld aan een jaarmarkt, het hoogtepunt van het jaar. Niet alleen vanwege de steeds spectaculairdere attracties, maar ook omdat je op de kermis gemakkelijk een leuke jongen of meisje kon ontmoeten. En wie iets op zijn kerfstok had, kon tijdens de jaarmarkt tussen de marktkruizen ongestoord rondlopen.

Deel 15 van het Alledaagse leven gaat over de geschiedenis van de kermis in Nederland

Het lieveheersbeestje is de laatste jaren uitgegroeid tot het symbool van de strijd tegen zinloos geweld. Tegels met dit beeldmerk zijn op allerlei plaatsen in de openbare ruimte terug te vinden. Maar zinloos geweld is niet iets van alleen de laatste jaren. En hoe ‘zinloos’ is dat geweld eigenlijk? Voor geweldsplegers heeft geweld soms wel degelijk een functie. Wie het in de samenleving al te bont gemaakt heeft (bijvoorbeeld door overspel of bedrog), kan met al dan niet onschuldig geweld gecorrigeerd worden. Wie zijn die geweldsplegers, en waarom kunnen zij soms ongestoord (of zelfs aangemoedigd door omstanders) hun gang gaan?

Deel 16 van het Alledaagse leven gaat over geweld en criminaliteit in Nederland.

In 1874 werd het kinderwetje van Van Houten van kracht, dat bepaalde dat kinderen jonger dan twaalf niet langer arbeid mochten verrichten. Vanaf 1901 kwam daar de wet op de leerplicht bij: kinderen werden in het dagelijks leven steeds meer beschermd. De verandering van de positie van kinderen is bijvoorbeeld af te lezen in kinderboeken. Kruimeltje van Chr. van Abkoude moest zelf zijn kostje bijeenscharrelen; Jip en Janneke en Floddertje van Annie M.G. Schmidt zijn vrolijke kinderen die spelen en af en toe stout zijn. Welke tradities en trends zijn er in het alledaagse leven van kinderen? En hoe veranderen die?

Deel 17 van het Alledaagse leven gaat over de historische ontwikkelingen in het kinderleven.

‘Zelfmaakideeën’ maken een belangrijk deel uit van allerhande knutsel- en woontijdschriften. Lezers en lezeressen presenteren er hun gouden vondsten en laten zien hoe gemakkelijk het is om na te maken. Knutselbeurzen laten zien hoe populair doe-het-zelven in Nederland is. Maar in hoeverre is knutselen bijvoorbeeld sociaal- en seksebepaald? En laat het knutselen in Nederland ook veranderingen zien? Hoe knutselden Nederlanders honderd jaar geleden? Welke trends zijn er aan te wijzen? En wie introduceert die eigenlijk?

Deel 18 van het Alledaagse leven gaat over tweehonderd jaar creativiteit in Nederland.

Met enige regelmaat verschijnen ze in de krant: verhalen over een in een haring teruggevonden kunstgebit of bendes die onschuldige kinderen ontvoeren uit een pretpark. Het zijn typische voorbeelden van broodjeaapverhalen, die een kennis van een kennis zijn overkomen. Het vertellen van verhalen neemt in het dagelijks leven een belangrijke plaats in. Wie zijn die vertellers en waar halen ze hun repertoire vandaan? Wat voor verhalen worden er in Nederland verteld? En wat voor functie hebben ze eigenlijk?

Deel 19 van het Alledaagse leven gaat over verhalen en vertellen in Nederland.

De boer van nu is hoogopgeleid. Hij of zij werkt op een bedrijf dat volgens de laatste bedrijfskundige principes is opgezet. Hij heeft te maken met ingewikkelde regelgeving. En met uiteenlopende belangen; burgers willen koeien in de wei en loslopende kippen, maar ze willen ook niet teveel betalen voor melk en eieren. De romantiek van de boer (‘en hij ploegde voort’) lijkt heel ver weg. Maar het succes van een televisieserie als ‘Boer zoekt vrouw’ waarin vrijgezelle boeren op zoek gaan naar een partner, laat zien dat het aloude beroep aan charme niets verloren heeft.

Deel 20 van het Alledaagse leven gaat over het boerenleven in Nederland.

Blij dat ik rij, vlieg er eens uit en met je as over de plas. Het televisieprogramma 'Te land, ter zee en in de lucht' is volksvermaak pur sang. Deelnemers pronken met zelfgebouwde karretjes en bezoekers vermaken zich in een oer-hollandse setting; de kijkers thuis worden meegezogen in folkloristisch vermaak. De televisie lijkt in het alledaagse leven haast niet meer weg te denken. Toch is het nog maar een halve eeuw geleden dat televisie iets bijzonders was. Welke rol speelt televisie in het dagelijks leven?

Deel 21 van het Alledaagse leven gaat over de rol die televisie speelt in ons leven.

De natuur was in het verleden gevaarlijk terrein, waar je maar beter niet kon komen. De stemming sloeg om in de romantiek omstreeks 1800. De mysterieuze natuur oefende voortaan een grote aantrekkingskracht uit op mensen. En toen werd de natuur aan de mensen onderworpen. Er werden hekken omheen gezet en brede, verlichte wegen aangelegd. Wie nu een boswandeling wil maken, kan dat op sommige plaatsen zelfs vanaf veilige hoogte doen. Welke betekenis heeft de natuur in het dagelijks leven van Nederlanders?

Deel 22 van het Alledaagse leven gaat over onze liefde voor de natuur en het verlangen om deze te temmen.

Wetenschappers ontdekten in de negentiende eeuw dat de bewoners van het eiland Marken heel bijzonder waren. Ze waren van mening dat bijna nergens in Nederland mensen rondliepen die zo ongeschonden waren door de moderne tijd. De vissers van het dorp (dat in 1957 aan het vasteland verbonden werd) waren een soort ‘edele wilden’. Ook de andere vissersdorpen mochten zich in veel belangstelling verheugen: daar troonde ‘het overschot der Hollandse deugden’. De Markers - ook niet gek – gingen zich ernaar gedragen, want dat bleek heel profijtelijk. Welke plaats heeft de visserij in de beeldvorming van en over Nederland?

Deel 23 van het Alledaagse leven gaat over vissers en visserleven in Nederland.

Met de toename van vrije tijd nam ook de zorg toe over verantwoorde vrijetijdsbesteding. Zouden mensen  hun spaarzame tijd wel nuttig en gepast doorbrengen? Overal in het land ontstonden initiatieven om de vrije tijd in goede banen te leiden. In 1784 werd er zelfs een Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen opgericht, die het welzijn van het volk ten goede wilde keren en ‘den burger’’ wilde beschaven. Interessante lezingen en activiteiten werden opgezet om een verantwoorde tijdsbesteding aan te bieden. Maar de belangstelling was niet groot: mensen achten zichzelf goed in staat om iets zinnigs te ondernemen. Wat voor rol speelt vrijde tijd in het alledaagse leven?

Deel 24 van het Alledaagse leven gaat in op de ideeën en geschiedenis van de vrijetijdsbesteding in Nederland.

Nabij Heiloo in Noord-Holland bevindt zich één van de bedevaartsplaatsen die dit land rijk is. Bij Onze Lieve Vrouw ter Nood zou tot twee keer toe een mariabeeldje zijn gevonden, totdat een rijke koopman hier een kapel liet zetten. Soldaten vernielden in 1573 de kapel, maar de fundamenten werden in 1905 onder een dikke laag zand teruggevonden. In 1914 werd een treinperron aangelegd, zodat bedevaartgangers een bezoek konden brengen aan het Maria-heiligdom. Welke plaats heeft het geloof in het dagelijks leven van Nederlanders? Hoe geven zij er uiting aan?

Deel 25 van het Alledaagse leven gaat over geloof en volksgeloof in Nederland.

Het grootste deel van het leven wordt door veel Nederlanders doorgebracht op kantoor. Van negen tot vijf werken zij en daarna spoeden zij zich huiswaarts. ‘Goeiesmorgens juffrouw Jannie’ werd door de televisieserie Jiskefet, een persiflage op het kantoorbestaan, op al die werkplekken een veelgehoorde kreet. En wat te denken van  het Bureau van J.J. Voskuil, een roman die in 5.500 bladzijden het leven van een kantoorklerk temidden van zijn collega’s beschrijft? Het kantoor is een dankbare bron van inspiratie voor televsiemakers en romanschrijvers. Welke kantoorrituelen bestaan er in Nederland?

Deel 26 van het Alledaagse leven gaat over het dagelijks leven op kantoor.

Op allerlei plaatsen verschijnen op instigatie van de stichting van Johan Cruyff trapveldjes. Niet alleen omdat jongeren meer moeten bewegen, maar ook om de problemen in de straat en buurt op te lossen. ‘Probleemjongeren’ die overlast veroorzaken en een onveilig gevoel oproepen, zijn niet alleen van deze tijd. Nozems maakten in de jaren vijftig en zestig de straten al onveilig op hun buikschuivers en in Den Haag waren ook toen al straatbendes die elkaar op zaterdagavond te lijf gingen. Welke tradities en trends zijn er op straat te ontdekken?

Deel 27 van het Alledaagse leven gaat over hangjongeren, zwervers en daklozen in Nederland.

Schoonheidsidealen veranderen door de tijd. Steeds blijven vrouwen, maar ook mannen, zich inspannen om het heersende ideaalbeeld te evenaren. Met corrigerende of verhullende kleding, diëten en sport, en als dat niet genoeg is, met chirurgische ingrepen.

Was dik in de mode in de tijd van Rubens, bij Twiggy moesten de vrouwen zo mager als een lat zijn. Werden de borsten lang weggedrukt onder de oksels, nu is een volle boezem is must voor alle meisjes. De ideeën over lichamelijke schoonheid zijn aan verandering onderhevig.

Deel 28 van het Alledaagse leven gaat over lijf en leden.

Elk jaar op tweede pinksterdag nemen duizenden jongens en meisjes bezit van de klimduin in Schoorl. Op deze meidenmarkt hebben zij de gelegenheid om tamelijk ongestoord aan een partner te komen. Net zo traditioneel is inmiddels het overmatige drankgebruik, dat soms uitloopt op vechtpartijtjes met rivalen en met de politie. Het jongerenfeest is maar één voorbeeld van de vele tientallen lokale en regionale feesten die Nederland kent. Sommige van die feesten zijn eeuwenoud, andere zijn heel recent ontstaan. Welke veranderingen laten die feesten zien? Wie doen er aan mee en wie niet? En vooral ook: waarom?

Deel 29 van het Alledaagse leven gaat over nationale en regionale feestcultuur in Nederland.