Het bekende vrouwenblad Margriet heeft een heel themanummer gewijd aan Typisch Nederlands, waarbij natuurlijk voor aandacht is voor tradities. Over haring happen en Nederlandse kost, thuis bevallen, handelsgeest, gezelligheid, boerenbont en Koningin Beatrix.

Margriet
nummer 5

29 januari-5 februari 2010

Probiblio heeft in samenwerking met Cultureel Erfgoed Noord-Holland een banierenpresentatie ontwikkeld in het kader van het Jaar van de Tradities. De banieren zijn in eerste instantie gemaakt voor bibliotheken in Noord-Holland met een HIP, een Historisch Informatie Punt. Binnen het thema tradities zijn er zes subthema’s gekozen: streekdrachten, streekgerechten, uitvaartrituelen, jaarmarkten en kermissen, geboorte en huwelijk. Per onderwerp zijn er twee banieren beschikbaar. Ook staan er suggesties bij voor activiteiten, tentoonstellingen en tips om bijvoorbeeld een vitrine in te richten rond het thema. De banieren zijn gratis op pdf aan te vragen bij Cultureel Erfgoed Noord-Holland. Ze kunnen dan op ieder gewenste maat uitgeprint en gebruikt worden. De banieren en de informatie zijn te zien op http://hipnoord-holland.wetpaint.com/. Ook scholen en bijvoorbeeld zorginstellingen kunnen gebruik maken van de banieren.

Cultureel Erfgoed Noord-Holland
Vibeke Roeper
Postbus 205
2000 AE Haarlem
www.cultureelerfgoednh.nl

In Baby Magazine Duimeland 2010 is naar aanleiding van het Jaar van de Tradities een groot artikel gewijd aan geboortegebruiken: de ooievaar als kinderbrenger, de typisch Nederlandse traditie van beschuit met muisjes, de opkomende populariteit van de kraammand, het sturen van een geboortekaartje en de babyshower of kraamfeest naar Amerikaans voorbeeld.

Baby Magazine Duimeland 2010

In 2010 viert Vianen zijn 750 jarig bestaan. Omdat dit ook het Jaar van de Lokale Tradities is, besteedt Vianen extra aandacht aan de plaatselijke gewoonten en gebruiken. Om het jubileumjaar te vieren geeft de stad dit jaar een magazine uit, waarin het leven in Vianen in al zijn aspecten centraal staat. Nummer één van deze serie heeft als thema ‘Eten en drinken met originele streekgerechten’. Er staan bijvoorbeeld recepten in van ‘Broeder’, een soort krentenbrood, ‘Jan in de zak’, of ‘ Earpels met kerremelk’. In het boekje staan ook veel verhalen en foto’s van café-interieurs, sociëteiten en restaurants die in Vianen gevestigd waren.

750 jaar Vianen – Eten en drinken met originele streekgerechten
Nummer 1 januari 2010

Graftrommels zijn een bijzondere funeraire traditie: zinken of ijzeren trommels met een krans, foto’s of bloemen. De meeste graftrommels dateren uit de periode 1870-1945. Een nadere beschouwing leert dat de graftrommel zeldzaam is geworden en dat een oproep tot behoud op zijn plaats is. Kunst & Cultuur Overijssel (KCO) organiseert om deze reden een symposium over de graftrommel.

Graftrommels zijn zinken of ijzeren trommels voorzien van een glasplaat met binnenin een krans, foto’s of bloemen. Veel van deze graftrommels zijn weggegooid vanwege hun slechte staat of omdat zij in de weg stonden, bijvoorbeeld bij het bladruimen. Verboden werden ze ook. De graftrommel is echter een fraaie uiting van de grafcultuur en van belang voor ons cultureel erfgoed.

Funerair deskundige Leon Bok uit Amsterdam houdt een pleidooi voor het behoud van de nog bestaande trommels. Leden van de historische vereniging Goor laten zien hoe een historische vereniging zich kan inzetten voor het beheer en behoud van graftrommels.  In opdracht van de provincie Overijssel heeft KCO alle graftrommels in Overijssel geïnventariseerd. Gedeputeerde Cultuur D. Buursink ontvangt tijdens het symposium het eerste exemplaar van dit onderzoeksrapport.

Het gratis symposium vindt plaats op donderdag 11 februari, van 13.00-16.30 uur in Cultureel centrum de Reggehof in Goor. Aanmelden kan vóór 4 februari aan KCO, A. Borst (aborst@kco.nl)

Foto:  Bureau Funeraire Adviezen

Tijdens de ‘Historische Salon’ vertelt Kitty de Leeuw over de ontwikkeling van sportkleding. Waar men eerst in gewone, alledaagse en zeer onpraktische kleding sportte, gebeurt dat nu in speciaal voor de specifieke sport vervaardigde outfits. De eerste sportkleding was gebaseerd op ondergoed en werkkleding van de lagere klasse. Dames gingen mannenkleding dragen, een ongehoorde ontwikkeling, maar een impuls voor het opkomende feminisme. Tegenwoordig wordt sportkleding ook veel gedragen buiten het sporten om en is niet meer weg te denken uit het huidige modebeeld.

Kitty de Leeuw gaat in de op de ontwikkeling van de sportkleding en de hieruit voortvloeiende mode en schoonheidsidealen. De sport- en vrijetijdsmode van toen zijn te zien in een spetterende modeshow.

De lezing en show vinden plaats in het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven op 17 januari. De aanvang is om 14.00 uur.

Regionaal Historisch Centrum Eindhoven
J. Leguijt
Raiffeisenstraat 18
5611 CH Eindhoven
www.rhc-eindhoven.nl

Fotografe Anoushka van Velzen heeft in 2009 een aantal Amsterdammers gefotografeerd. Niet in speciale poses op mooie plekken, maar juist tijdens hun dagelijkse bezigheden. Deze alledaagse beelden geven een prachtig beeld van de gewone Amsterdammer in de eenentwintigste eeuw. De mensen zijn thuis gefotografeerd, op hun werk en tussen hun eigen spullen.

‘Bewoners van Amsterdam’ is een reizende tentoonstelling, die al op meerdere plekken in Amsterdam te zien is geweest. Tot en met 7 februari zijn de foto’s te zien in stadsdeel Zeeburg, bij Studio-K aan het Timorplein 62 in Amsterdam. 

Anoushka van Velzen
Rechtestraat 116
1483 BG De Rijp
www.anoushkavanvelzen.nl

Jaarlijks staan de bibliotheken in Limburg een week helemaal in het teken van Limburg, tijdens Limburgweek. Het is inmiddels een traditie geworden, waarbij in alle bibliotheken in de provincie ingaan op Limburgs cultureel erfgoed. Er zijn workshops en lezingen op het gebied van taal, typisch Limburgse zaken, kunst, theater, muziek en smaak van Limburg.

De Limburgweek in de bibliotheken duurt van 22 januari tot en met 31 januari en wordt georganiseerd door het Bibliotheekhuis Limburg. Op www.limburgweek.nl staan de activiteiten in de verschillende bibliotheken.

Bibliotheekhuis Limburg
Elly Cuijpers
Postbus 5125
6130 PC Sittard
www.bibliotheekhuis.nl
www.limburgweek.nl

Ton van der Tonnekreek heeft een nieuw boek uitgebracht over strijktradities: Strijk te Kijk. Vier eeuwen strijkbouten en andere soorten strijk- en plooigereedschappen. In het boek gaat hij in op diverse strijkmethoden en geeft hij een overzicht van de verschillende categorieën strijkbouten. Het boek is voorzien van prachtige illustraties, foto’s en uitvoerige beschrijvingen. Strijk te Kijk is een uitgave van het Wasch- en Strijkmuseum in Boxtel.

Wasch- en Strijkmuseum
Véronique Fehmers
Stationsstraat 39
5281 GA Boxtel
www.waschenstrijkmuseum.nl

De Zuid-Afrikaanse fotograaf Obie Oberholzer heeft een  fascinatie voor begraafplaatsen. In het Limburgs Museum heeft hij een tentoonstelling ingericht met foto’s van Limburgse begraafplaatsen. In ‘Met de neus omhoeëg’ heeft hij de Limburgse graftradities op prachtige wijze vastgelegd. In maart komt er naar aanleiding van de tentoonstelling ook een fotoboek uit. De tentoonstelling is te bezoeken t/m 18 april.

Limburgs Museum
Eddy Tielemans
Keulsepoort 5
5911 BX Venlo
www.limburgsmuseum.nl

Op zondagmiddag 16 januari wordt er in de showroom van Garage Kreijne-Midland in Hoogland een concert gegeven. Dit nieuwjaarsconcert is inmiddels uitgegroeid tot een lokale traditie, want het wordt dit jaar al voor de zesde keer georganiseerd. Het nieuwe jaar wordt feestelijk ingeluid met de zang en muziek van U.Greenwich. Deze band speelt zowel klassieke- als popnummers, met een eigen twist en sound.

Omdat het garageconcert een Hooglandse traditie is, hangt de T-shirttentoonstelling ‘De was buiten, over tradities in Nederland’ in de showroom, om op een speelse manier tekst en uitleg bij de belangrijke tradities in Nederland te geven. Ook is er een overzicht van de top 100 van belangrijke tradities in Nederland.

Naast deze tentoonstelling is er ook een expositie van het werk van Doortje Brouwer. Zij maakt kleurrijke en uitbundige kunst, van vazen tot schilderijen en van haakwerkjes tot tekeningen. 

Het concert begint om 14.30 uur, aan de Zevenhuizerstraat 44 in Hoogland. 

Garageconcert Hoogland
Gerard Hilhorst
Zevenhuizerstraat 44
3828 BE Hoogland

Tijdens de lezing over het werk van de hond met de hondenkar wordt een uiteenzetting gegeven over hoe men, tussen 1850 en 1962, in de verschillende beroepsgroepen met dit transportmiddel werkte.

De hond, de hondenkar en de gebruiker van dit transportmiddel lopen als een rode draad door deze lezing. Ook komt het gebruik van de hondenkar bij de posterijen - het werd officieel in 1912 ingevoerd - en in het leger aan de orde. In het kader van oorlogsvoering eind 19e eeuw/begin 20e eeuw werd de hond verschillende functies toebedacht zoals; koerier, bevoorrader en als verkenner. Tijdens de Eerste Wereldoorlog vervulden ruim 1200 trekhonden hun militaire dienst in Nederland, soms onder de meest moeilijke omstandigheden. Bij de demobilisatie van het veldleger in 1918/1919 werden ze uitgespannen en afgedankt. De trouwe 'oudgedienden' trokken de burgermaatschappij in.

Op donderdag 20.00 uur
in Café Restaurant Boerke Mutsaers
Vijverlaan 2 5042 PZ Tilburg

Bert Willemen
Laagstraat 103
5121 ZE Rijen
www.hondmethondenkar.nl
b.willemen@home.nl

Historisch OpenluchtMuseum Eindhoven begint 2010 met vlammende activiteiten. Iedere zondag speelt vuur de hoofdrol. De ene week worden er winterse verhalen rond het vuur verteld, de andere week onthult de smid zijn vurige geheimen. Tijdens de carnavalsvakantie spatten de vonken ervan af met de kinder-doe-week: VUURWERK(ers)!

Tot en met 31 maart staat elke zondag het thema 'Rond het vuur' centraal. Kom lekkere kruidenthee drinken en geniet van de verhalen bij de knapperende vlammetjes. Kinderen kunnen hun eigen koekje bakken en natuurlijk lekker opeten.

Het thema vuur is al 2000 jaar een belangrijk thema. Al in de prehistorie deden bijna alle mensen wel iets met vuur. De bakker bakte zijn brood in een vlammende oven, de smid maakte zijn messen in een spetterend vuurtje en de pottenbakker stookte zijn bekers in een gloeiend hete kuiloven.

www.HOMEindhoven.nl

Mirjam van Halderen geeft één keer per week een ochtend conversatielessen aan allochtone vrouwen. De vrouwen hebben diverse achtergronden (Chinees, Turks, Marokkaans, Koerdisch, Vietnamees) en de meeste van hen zijn al wat langer in Nederland. Door eenvoudige gesprekjes te voeren en door meer bekend te raken met de Nederlandse samenleving wil ze de zelfredzaamheid bevorderen. Hiervoor gebruikt Mirjam het lesmateriaal over tradities en rituelen, want hierin wordt zowel aandacht besteed aan Nederlandse gebruiken, als aan gewoontes uit de herkomst landen van de vrouwen. Het gebruik van het lesmateriaal bevordert onderling contact, stimuleert taal en het is gezellig.

Breed Welzijn Delft
Mirjam van Halderen
Nieuwe Plantage 95
2611 XM Delft
www.breedwelzijndelft.nl

De Verdieping van Nederland presenteert tot en met 11 april 2010 winterse topstukken. De expositie toont een unieke selectie van bijzondere stukken uit de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief. Het is een keuze uit de collectie authentieke boeken en documenten met historische waarde en bijzondere verhalen. Onder de stukken zijn onder andere:

Wilhelmina of Holland, 1936
Collectie: Koninklijke Bibliotheek
Het typisch Nederlandse imago van klompen, tulpen, molens en schaatsen is eigenlijk ontstaan in de Verenigde Staten. De Amerikanen, die zich graag laten voorstaan op hun Hollandse voorvaders, lieten in veel kinderboeken deze oer-Hollandse beelden terugkomen. Nederland ging dit imago daarna zelf exploiteren voor toeristische doeleinden. De Koninklijke Bibliotheek kreeg in 2004 de prachtige collectie Edelman met boeken waarin de beeldvorming over Nederland in Amerika te volgen is. De afbeelding is afkomstig uit het boek Jong Holland op schaatsen. 

Nieuwjaarswens, 1724
Collectie: Nationaal Archief
Op deze nieuwjaarswens is de gouverneur van Coromandel (nu India) afgebeeld. Gerrit van Westrenen en zijn familie rijden in een koets, onder begeleiding van een militair escorte. De nieuwjaarswens is door de tamboers in het garnizoen van Negapatnam, de hoofdplaats van Coromandel, in 1724 aan de gouverneur aangeboden.

De Verdieping van Nederland - de tentoonstellingsruimte van de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief - toont 1000 jaar Nederlandse geschiedenis, taal en cultuur aan de hand van topstukken uit beide instellingen. De Verdieping van Nederland bevindt zich in het verbindingsgebied tussen de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief, vlak naast Den Haag CS en is zeven dagen per week gratis toegankelijk.

www.deverdiepingvannederland.nl

Driekoningengroepjes kunnen op Driekoningendag 6 januari in Midden-Brabant weer voor een jury zingen. Deelnemende groepen kunnen terecht op zestien plaatsen in Tilburg, en in Goirle, Hilvarenbeek, Diessen, Moergestel, Berkel-Enschot, Kaatsheuvel en Loon op Zand. In de aanloop naar Driekoningen 2010 heeft een coalitie van erfgoedorganisaties de aandacht voor deze eeuwenoude traditie een nieuwe impuls gegeven. 

De opzet van het Driekoningenzingen voor een jury is in grote delen gelijk aan voorgaande jaren. In de deelnemende locaties, zoals wijk- en dorpscentra, buurthuizen, scholen en verzorgingscentra worden de Driekoningengroepjes beoordeeld door jury’s. Op 13 januari worden alle koninkjes uitgenodigd voor een officiële ontvangst in het Paleis-Raadhuis in Tilburg. Er zijn bekers en veel prijzen te winnen. Voor alle deelnemende koninkjes is er een traditionele eierkoek. In een aantal eierkoeken is een boon gebakken. Deze geeft recht op een extra prijs.

Eind vorig jaar kondigde de Tilburgse Stads VVV aan te stoppen met het organiseren van het Driekoningenzingen voor een jury. De VVV en de voorloper daarvan tekenden voor de organisatie sinds 1937. Dankzij dit georganiseerd Driekoningenzingen overleefde deze oude traditie in Tilburg en de omliggende dorpen. Vier erfgoedorganisaties namen de organisatie vorig jaar over. Dat zijn de Stichting Tilburgse Taol, de heemkundekringen van Tilburg en Goirle en de Stichting tot Behoud van het Tilburgs Cultuurgoed.

Het driekoningenzingen is een oude traditie die in Midden-Brabant nog gevierd wordt. Om kinderen het verhaal over de Driekoningen te vertellen en om nieuwkomers te stimuleren om ook mee te doen, heeft het Nederlands Centrum voor Volkscultuur een lesbrief ontwikkeld voor scholen en andere geïnteresseerden.

Het zingen voor een jury werd decennia lang georganiseerd door de VVV Tilburg. Toen deze vorige jaar wilde stoppen hebben de historische verenigingen in Tilburg en Goirle een werkgroep opgericht om de organisatie van het juryzingen over te nemen. Om het Driekoningenzingen te promoten stuurt de werkgroep alle basisscholen de lesbrief.

De lesbrief is te downloaden op www.volkscultuurplein.nl / onderwijs.

De Heemkundekring ´De Vyer Heertganghen´ sluit het jaar af met een artikel over midwintergebruiken, geschreven door Piet Wiercx in hun tijdschrift De Schutsboom.

In Goirle vieren ze ´Verloren maandag´ op 11 januari. Alle medewerkers van de parochie St. Jan worden dan uitgenodigd om op de pastorie te komen ´kopperen´.

Verloren maandag is de maandag na Driekoningen. Men sprak ook van ´Koppermaandag´.  Het ontstaan van Koppermaandag is terug te voeren tot de bloeitijd van de gilden. Het was de gewoonte om op de eerste werkdag van de week die volgde op Driekoningen ´in ledigheid en vrolijkheid´ door te brengen. De ´coppe´ of drinknap ging daarbij lustig rond in vrolijke stemming. De boekdrukkers hebben deze traditie nog lang volgehouden. Ze boden dan een ´kopperprent´aan, een meesterwerkje van vakwerk.

Illustratie: Adriaen van Nieulandt, Koppermaandag in Amsterdam (1604)

Op zondagmiddag  17 januari van 15.00 uur tot 18.00 uur zal er voor het eerst een shantycafé worden gehouden aan boord van het lichtschip gelegen aan de Wijnhaven t/o nr. 101 te Rotterdam. In dit fraaie lichtschip dat onlangs is geopend huisvest het restaurant TINTO met een Spaans Portugese keuken.

Het is de bedoeling dat er regelmatig , dat wil zeggen één keer in de maand op de derde zondag, een shantycafé wordt gehouden. De opzet is om de liefhebbers van de zeemansliederen van weleer een ontmoetingsplek in de regio te bieden los van een lidmaatschap van een shantykoor. Graag wil de Stichting Shantyfestival Rotterdam zien dat mensen spontaan hun muziekinstrument mee brengen waardoor er spontaan gemusiceerd gaat worden. De aanwezigen worden dan ook verzocht naar hartelust met de hen bekende shanty’s mee te zingen.

Stichting Shantyfestival Rotterdam
C. Klunne
Postbus 4455,
3006 AL Rotterdam
www.shantyfestivalrotterdam.nl

De natuur lijkt ver weg in onze stedelijke cultuur. Om haar te vinden moeten we op zoek gaan, actief en bewust. Het vieren van de jaarfeesten is daarvoor een goede mogelijkheid. Deze vormen een soort ankerpunten in het seizoen. Om deze seizoenstradities in ere te herstellen organiseert Kunst & Cultuur Overijssel (KCO) samen met de bezoekerscentra de Wieden (St. Jansklooster) en de Veldschuur (Rouveen) vier seizoensdagen in het Jaar van de Tradities.

Elke dag is gewijd aan een bepaald seizoen en kent dezelfde opbouw. In het ochtendprogramma worden de achtergronden van de verschillende jaarfeesten van het desbetreffende seizoen onthuld. Daarnaast geeft een beoefenaar van een seizoensberoep uitleg over de bijzonderheden daarvan. Na een lunch met seizoensgebonden en streekeigen producten, is er een natuurexcursie, waarin getoond wordt welke veranderingen de natuur in het desbetreffende seizoen doormaakt.

Op zaterdag 2 januari 2010 staan de wintertradities centraal in bezoekerscentrum de Veldschuur. Het programma is van 10.00 tot 16.00 uur. De kosten bedragen € 25 euro per dag. Belangstellenden kunnen zich opgeven bij KCO (038-4225030, kco@kco.nl).

De Boxtelse Bolvereniging Sinecure (BBVS) organiseert in januari een Oliebollentoernooi. Hiermee opent de vereniging het nieuwe seizoen van deze traditionele volkssport. Het toernooi wordt gehouden op 11 januari 2010 in het scouting gebouw, vanaf 19.30 uur.

BBVS
Pierre van den Oord
Baroniestraat 33
5281 JB Boxtel
http://bbvs.hopto.org

Het Schimmentheater in De Bilt heeft een speciale voorstelling gemaakt rondom de traditie van het Driekoningenzingen. Het verhaal van ‘De Vierde Koning’ gaat over de dagen tussen Kerst en Driekoningen: de reis van Caspar, Bathasar en Melchior die een heldere ster volgen om de nieuwe Koning te vinden. Poele de Beer droomt dat ook hij een ster volgt en beleeft spannende avonturen.

Na afloop van de voorstelling krijgen alle kinderen een cakeje. Wie heeft het cakeje met de boon erin en vindt de koningsmantel? Onder het zingen van een Driekoningenlied gaan de kinderen vervolgens beginnen met de workshop. Ze maken een ster met een wens voor het nieuwe jaar. Als afsluiting kunnen de kinderen de sterren laten zien in het theater.

De middag vindt plaats op zaterdag 9 januari van 14.00 uur tot 16.00 uur in Paviljoen Beerschoten, Holle Bilt 6 in De Bilt. Vooraf aanmelden is aan te raden (030-2205340).

Schimmentheater Licht in het Donker
Bea Kloosterman
Parklaan 3
3701 CE Zeist
www.schimmentheater.nl

Bibliotheek Eemland locatie Zonnehof hangt in januari en februari de was aan de lijn. In de centrale hal van de bibliotheek staat de grote tentoonstelling van het Jaar van de Tradities ‘De was buiten, over tradities in Nederland’. Er hangen verschillende soorten wit wasgoed, waarop een traditie is uitgelegd. Ook zijn er veel oude en nieuwe wasaccessoires te zien, zoals zeep, wasmiddelen, strijkplanken en de honderd theedoeken met de meest genoemde tradities in Nederland, van pakjesavond op nummer één tot het 8 uur journaal op nummer honderd. De tentoonstelling is te zien tot en met 1 maart.

Bibliotheken Eemland
Locatie Zonnehof
Marjolein Kolthof
Zonnehof 12
3811 ND Amersfoort
www.debeep.nl