Koninginnedag

Sinds de stichting van het Koninkrijk der Nederlanden en het aantreden van Koning Willem I in 1813 was het de gewoonte om op de verjaardag van de koning een toast uit te brengen. Dit gebeurde spontaan op gemeentehuizen, in herenclubs en in het leger. Toen in 1884 de kroonprins onverwachts overleed, stond het er slecht voor met het Oranjehuis. De enige troonopvolger was prinses Wilhelmina en die was pas vier jaar oud. Omdat Koning Willem III een slechte naam had, begonnen er steeds meer stemmen op te gaan om het koningshuis af te schaffen. Als tegenwicht voor deze negatieve sentimenten stelde J.W. Gerlach, hoofdredacteur van het Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad, in 1885 voor om een nieuwe nationale feestdag in te stellen: Prinsessendag. Op 31 augustus, de verjaardag van prinses Wilhelmina, moest heel Nederland feest vieren. Het plan slaagde. Op 31 augustus 1885 vierden de arbeiders van Wijk C in Utrecht uitbundig de verjaardag van Wilhelmina met een wielerwedstrijd en een plak krentenbrood. Na de inhuldiging van Wilhelmina als koningin in 1898 werd Prinsessendag Koninginnedag en de koninklijke verjaardag groeide langzaam uit tot een nationale feestdag.

Vrijmarkt

Koningin Wilhelmina is bijna nooit op een festiviteit op Koninginnedag geweest. Vanaf het moment dat Juliana in 1948 koningin werd en Koninginnedag verhuisde naar haar verjaardag op 30 april, was de vorstin aanwezig. Ze stelde de tuinen van Paleis Soestdijk open voor het publiek dat haar eerde met een defilé. Toen dat voor het eerst live op de televisie werd uitgezonden zat heel Nederland aan de buis gekluisterd. Het karakter van Koninginnedag veranderde opnieuw toen Beatrix koningin werd. Zij handhaafde de verjaardagsdatum van haar moeder, maar schafte het defilé af. In plaats daarvan bezoekt zij jaarlijks op Koninginnedag twee gemeenten, alwaar zij wordt getrakteerd op een feestelijk programma. Overal in het land worden straatfeesten en vrijmarkten georganiseerd. Gemeentelijke autoriteiten en de politie knijpen op 30 april een oogje toe. Waar je op andere dagen een vergunning voor nodig hebt, wordt op Koninginnedag oogluikend toegestaan. De grootste vrijmarkten zijn in Amsterdam, Utrecht en ’s-Gravenhage. In 2013 veranderde Koninginnedag in Koningsdag.

Bron: Ineke Strouken, DIT ZIJN WIJ, De honderd belangrijkste tradities van Nederland (Utrecht 2010)
Foto: Nationale Beeldbank